Giai đoạn tiếp theo của AI: công nghệ phải giải quyết vấn những đề mang tính đời sống

Trong khi Anthropic và OpenAI đang cạnh tranh quyết liệt — từ các dự án liên quan đến Bộ Quốc Phòng Mỹ cho đến việc ra mắt mô hình mới và phát triển các công cụ làm việc chung — điều quan trọng cần nhớ là công nghệ không phải mục tiêu cuối cùng.

Công nghệ chỉ là phương tiện. Giá trị thực sự của nó nằm ở việc giúp con người giải quyết những vấn đề trong cuộc sống hằng ngày và giảm bớt những điều phải lo nghĩ, trên quy mô toàn cầu.

Tuy nhiên, trước khi AI có thể tạo ra tác động thực sự, mọi người cần nhận ra rằng một vấn đề đang tồn tại và hiểu rằng công nghệ có thể giúp giải quyết vấn đề đó như thế nào.

Khi điều này xảy ra, quá trình thay đổi thường bắt đầu bằng giáo dục người dùng, sau đó là sự chấp nhận rộng rãi, và cuối cùng mới dẫn đến tác động quy mô xã hội. Ba bước này luôn diễn ra theo đúng trình tự, dù đôi khi có thể mất vài tháng hoặc thậm chí nhiều năm.

Mô hình “hiểu biết trước – ứng dụng sau – chuyển đổi cuối cùng” không chỉ xuất hiện trong lĩnh vực AI mà đã lặp lại nhiều lần trong lịch sử công nghệ.

Bài học từ kỷ nguyên điện toán đám mây và web di động

Những chu kỳ công nghệ trước đây, như điện toán đám mây hay web di động, cho thấy rằng các hệ thống thành công nhất không phải là những sản phẩm nhận được nhiều vốn đầu tư nhất hoặc có nhiều tính năng phức tạp nhất.

Thay vào đó, thành công thường đến với những công nghệ lặng lẽ cải thiện các quy trình thực tế, khiến chúng trở nên nhanh hơn, đơn giản hơn, rẻ hơn và bền vững hơn.

Việc một công nghệ được sử dụng rộng rãi cũng không xảy ra chỉ sau một đêm. Đó là dấu hiệu cho thấy công nghệ đã vượt qua giai đoạn tò mò về “điều mới mẻ” để trở thành công cụ quen thuộc trong đời sống hàng ngày.

AI có tiềm năng rất lớn, nhưng nhiều người trong ngành công nghệ đôi khi quên mất mục tiêu quan trọng nhất: tạo ra giá trị thực cho người dùng.

Khi smartphone thay đổi thế giới

Khi Apple phát triển chiếc iPhone đầu tiên, gần như không ai có thể tưởng tượng ra một tương lai nơi các ứng dụng hẹn hò, dịch vụ gọi xe, thanh toán di động hay mạng xã hội trở thành một phần không thể thiếu của cuộc sống.

Ngày nay, thật khó để nhớ lại thời điểm mà con người không thể điều hành gần như toàn bộ cuộc sống từ chiếc điện thoại.

Bước ngoặt khi đó không chỉ nằm ở thiết bị mà ở việc xây dựng một hệ sinh thái khi công nghệ đã đủ mạnh và xã hội đã sẵn sàng. Nhờ nền tảng đó, hàng loạt dịch vụ mới xuất hiện, cho phép người dùng thanh toán bằng điện thoại, gọi xe chỉ bằng một cú chạm, hoặc kết nối với mọi người trên toàn cầu.

Khi người dùng nhận ra rằng chỉ cần một thao tác chạm hoặc vuốt là có thể giải quyết các vấn đề trong đời sống, việc sử dụng công nghệ đã tăng trưởng bùng nổ.

Bài học từ các thiết bị thông minh trong gia đình

Nguyên tắc tương tự cũng xuất hiện khi nhóm nghiên cứu phát triển bộ điều nhiệt thông minh đầu tiên của Nest.

Ngay từ đầu, mục tiêu của dự án là sử dụng công nghệ để giúp các hộ gia đình tiết kiệm năng lượng và giảm chi phí điện. Ý tưởng là xây dựng những thiết bị sử dụng AI có thể hiểu thói quen của con người và tự động điều chỉnh hoạt động cho phù hợp.

Tuy nhiên, để biến tầm nhìn đó thành hiện thực, công nghệ AI cần phải phát triển đủ mạnh.

Một tính năng tưởng chừng đơn giản như phát hiện gói hàng trước cửa nhà trên chuông cửa thông minh của Nest cũng mất gần một năm để hoàn thiện. Khi đó, các mô hình AI vẫn còn nặng, phần cứng hạn chế và quá trình phát triển diễn ra chậm chạp.

Dù vậy, khi công nghệ thị giác máy tính cuối cùng được cải thiện, người dùng bắt đầu hiểu rõ vấn đề mà Nest đang giải quyết. Họ nhận ra rằng hệ thống này có thể giúp tiết kiệm năng lượng và quản lý chi phí sinh hoạt hiệu quả hơn. Chính lúc đó, quá trình chuyển đổi trên quy mô lớn mới thực sự bắt đầu.

AI phải giải quyết những vấn đề cụ thể

Để công nghệ lan rộng, việc phát hành sản phẩm hay cập nhật phần mềm là chưa đủ. Điều quan trọng là kết hợp công nghệ tiên tiến với nhu cầu thực sự của người dùng.

Hiện nay, tác giả đang điều hành công ty tái chế thực phẩm Mill. Dự án ban đầu tập trung vào các hộ gia đình, giúp họ xử lý phần thực phẩm thừa và đưa chúng trở lại chuỗi thực phẩm.

Mục tiêu đầu tiên là giáo dục người dùng. Khi mọi người hiểu rằng lãng phí thực phẩm là một vấn đề lớn của hệ thống, họ mới sẵn sàng thay đổi hành vi.

Trên thực tế, lãng phí thực phẩm không chỉ là vấn đề của từng hộ gia đình mà còn là vấn đề công nghiệp. Các siêu thị thải bỏ hàng triệu kg thực phẩm mỗi ngày. Phía sau mỗi siêu thị thường là những khu vực chứa đầy thùng rác và máy nén rác, tiêu tốn không gian, năng lượng và nhân lực — trong khi phần lớn số thực phẩm đó cuối cùng chỉ trở thành nguồn phát thải khí methane.

Mill đang phát triển hệ thống xử lý rác thải thực phẩm sử dụng AI dành cho doanh nghiệp. Việc các tập đoàn lớn như Amazon và Whole Foods Market bắt đầu áp dụng công nghệ này cho thấy một giai đoạn mới đã bắt đầu.

Giảm lãng phí thực phẩm không chỉ là thay đổi thói quen cá nhân. Điều quan trọng hơn là loại bỏ toàn bộ các nguồn gây lãng phí trong hệ thống. AI giúp điều này trở nên khả thi, không phải vì nó hào nhoáng mà vì công nghệ hiện đã đủ đáng tin cậy, đủ rẻ và đủ nhanh để vận hành ở quy mô lớn trong thế giới thực.

Công nghệ phải phục vụ cuộc sống

Từ smartphone, thiết bị nhà thông minh cho đến AI, điều quan trọng nhất là góc nhìn đúng đắn về công nghệ.

Các lãnh đạo công nghệ cần luôn nhớ rằng mục tiêu không phải là tạo ra công nghệ chỉ vì công nghệ, mà là giải quyết những vấn đề thật của con người.

Trong kỷ nguyên AI gắn liền với thế giới vật lý, tiến bộ đòi hỏi không chỉ tham vọng mà còn cần sự tỉnh táo và kỷ luật.

Trước đây, internet từng bị dự đoán sẽ trở thành một “miền Tây hoang dã” của các thế giới ảo và danh tính số. Nhưng cuối cùng, nó trở thành nền tảng của xã hội số, với những công cụ rất bình thường như email, bản đồ, thương mại điện tử và giao tiếp — những thứ giúp giải quyết các vấn đề hàng ngày trên quy mô chưa từng có.

Chương tiếp theo của AI có thể cũng sẽ đi theo con đường tương tự. Khi sự cường điệu lắng xuống, các mô hình trở nên phổ biến và các buổi ra mắt sản phẩm bớt ồn ào hơn, điều còn lại có thể sẽ là những hệ thống AI âm thầm giúp con người giải quyết các vấn đề trong đời sống thực, thay vì khiến họ bị phân tâm khỏi nó.