Khoa học lý giải tại sao chúng ta thường tự quyết định chuyện lớn thay vì nghe lời khuyên

Một nghiên cứu quốc tế quy mô lớn tại 12 quốc gia cho thấy khi đứng trước những lựa chọn phức tạp, con người có xu hướng tin vào suy nghĩ của bản thân hơn là tìm kiếm lời khuyên từ người khác.

Công trình nghiên cứu này được thực hiện bởi các nhà khoa học tại Đại học Waterloo (Canada), với hơn 3.500 người tham gia. Đối tượng khảo sát trải dài từ cư dân các đô thị lớn cho đến thành viên của những cộng đồng bản địa nhỏ ở rừng Amazon. Theo nhóm nghiên cứu, đây là cuộc khảo sát liên văn hóa toàn diện nhất từ trước đến nay về phong cách ra quyết định.

Tự chủ trong mọi nền văn hóa

Kết quả cho thấy ngay cả ở những xã hội đề cao mối quan hệ gắn bó và tinh thần phụ thuộc lẫn nhau, phần lớn mọi người vẫn thích tự mình đưa ra quyết định, bất kể ý kiến từ bên ngoài ra sao. Việc nhận ra xu hướng chung này có thể giúp giảm bớt những hiểu lầm giữa các nền văn hóa, đồng thời cho thấy con người ở khắp nơi đều phải đấu tranh với những câu hỏi nội tâm tương tự trước khi đi đến lựa chọn cuối cùng.

Tiến sĩ Igor Grossmann, giáo sư tâm lý học tại Waterloo và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết việc hiểu rằng chúng ta có bản năng “tự mình xử lý mọi chuyện” giúp lý giải vì sao nhiều người thường bỏ qua những lời khuyên hữu ích, từ chăm sóc sức khỏe đến lập kế hoạch tài chính, dù có nhiều bằng chứng cho thấy những lời khuyên đó có thể dẫn tới quyết định sáng suốt hơn. Theo ông, nhận thức này cũng có thể giúp các tổ chức thiết kế cách làm việc nhóm hiệu quả hơn, bằng cách cho phép mỗi cá nhân có thời gian suy nghĩ riêng trước khi chia sẻ ý kiến, thay vì ép buộc họ tiếp nhận lời khuyên mà họ có thể phản ứng tiêu cực.

Thách thức quan niệm cũ về tính độc lập

Phát hiện mới cũng đặt lại vấn đề với quan điểm lâu nay cho rằng người phương Tây có xu hướng quyết định độc lập hơn, còn các nền văn hóa khác phụ thuộc nhiều vào tập thể. Trên thực tế, ở tất cả các quốc gia tham gia nghiên cứu, người được khảo sát đều ưu tiên trực giác và suy ngẫm cá nhân hơn là tham khảo ý kiến bạn bè hay số đông. Tuy vậy, mức độ ưu tiên này vẫn khác nhau, tùy vào việc nền văn hóa đó đề cao tính độc lập hay tính phụ thuộc lẫn nhau đến đâu.

Theo Grossmann, thông điệp quan trọng nhất của nghiên cứu là chúng ta đều có xu hướng nhìn vào bên trong trước tiên. Tuy nhiên, những quyết định sáng suốt nhất có thể xuất hiện khi quá trình suy nghĩ cá nhân được đem ra chia sẻ và thảo luận với người khác. Văn hóa, theo ông, giống như một nút điều chỉnh âm lượng: ở những xã hội đề cao tính độc lập, “giọng nói bên trong” được khuếch đại mạnh hơn, còn ở những xã hội coi trọng tính liên kết, âm lượng đó được giảm bớt phần nào.